Сэтгэхүйн зураглалын дэглэлт

Гол дүрийн Ёнхэ хэмээх эмэгтэй махан төрлийн бүхий л хоолноос татгалзаж цагаан хоол идэх болсноор үйл явдал эхэлнэ. Энэ нь түүний орой бүр давтан зүүдлэх, үйл явдлын өгүүлэмж нь тун чиг хар бараан хийсвэрлэлүүдтэй холбоотой. Тэдгээр зүүд нь гол дүрийн сэтгэхүйн олон талыг илэрхийлэх агаад ерөөс зүрх сэтгэл бус хувь хүний сэтгэлзүйд гарах өөрчлөлтүүд дээр суурилдаг. Эцэстээ Ёнхэ өөрийгөө ургамал болон хувирч буйгаар мэдэрч сэтгэц мэдрэлийн эмнэлэгт эмчүүлэх хүртлээ үйл явдлын шугам туйлдаа хүрнэ. Энэ бол дэлхий даяар ид бүтээн туурвиж буй олон шилдэг зохиолчдын өмнүүр хөл тавьж Нобелийн шагналыг хүртсэн анхны эмэгтэй ази туурвилч болох Өмнөд Солонгосын зохиолч Хан Ганы “Цагаан хоолтон” романы үйл явдал. 

Хан Ган бол өөрийн сэтгэхүй дэх дурсамж, улс үндэстнийхээ өв соёл, нийгмийн байдал, түүхийн үнэн, ёс заншил, хүний ёсны олон сэдвүүдийг сэтгэхүйн зураглалаар дамжуулан буулгаж түүнийгээ асар нарийн, онцгой зохиомжоор дэглэн үзүүлдэг зохиолч мөн.

“Цагаан хоолтон” роман гэхэд л зохиомж нь ерөнхий гурван бүлэгтэй. Гэвч энд гол дүрийн дуу хоолой төдийлөн үүрэггүй. Эхний “Цагаан хоолтон” хэмээх бүлэгт эхнэрийнхээ гэнэт махнаас гарах болсон шалтгаан, түүний зан байдал, сэтгэхүйн өөрчлөлт, үйл явдлын туйлдаа хүрсэн гэр бүлийн тэмцлийн тухай нөхөр нь хүүрнэх бол “Монгол толбо” хэмээх дэд бүлэгт Ёнхэгийн хүргэн ах өгүүлэмжийг цааш хөтөлнө. Харин төгсгөлийн “Асаж буй модод” бүлэгт гол дүрийн эмэгтэйн эгч болох Инхэ бүх үйл явдлыг төсгөлийг зангиддаг. 

Энэ бол өгүүлэмжийн ямар нэгэн онцгой хэлбэр бус агаад зөвхөн шинэ зүйлийг бүтээх уран бүтээлчийн эрмэлзэл, хэний ч олж нээгээгүй, цаасан дээр буулгаагүй арга барил юм. Уг онцлог шинжийг нь түүний “Хөвүүн ирлээ”, “Цагаан ном”, “Грек хичээлүүд” зэрэг бүтээлүүдээс тодорхой харж болно. 

Тэмцэхүй

Ёнхэгийн цагаан хоолтон болох шалтгаан зүүднээс үүсэлтэй. Хар ойн үйл явдлаар эхэлж ямагт махан хүнстэй холбогдон үл аврагдах гүн харанхуй руу сүнс, сэтгэлийг шидэж орхих хар дарсан зүүднүүд. Гэвч тухайн зүүдний ёгтлол хийгээд нөхрийнх нь хандлага, гэр бүлийн эсэргүүцэл зэрэг нь нийгмийн дарамт шахалт эмэгтэй хүнд хэрхэн нөлөөлдөг болохыг сануулсан зохиолчийн тэмцэл гэж дүгнэхэд буруудах зүйлгүй. 

Цагаан хоолтон болох замыг сонгосноор, өөртөө үнэнч байснаараа Ёнхэ бусдад гадуурхагдаж, нөхөр нь хүртэл орхин явдаг. Түүний эцсийн найдвар болох хүлээн авч, ойлгох учиртай гэр бүл нь дарамт шахалт үзүүлснээр тэмцэл нь туйлдаа хүрнэ. Зохиолын нэгдүгээр бүлгийн эл хүчтэй өрнөл гол дүрийн цаашдын хувь заяаг тодорхой болгож өгдөг. Аав нь охиныхоо ам руу гахайн мах чихэхийг оролдоход Ёнхэ аманд нь орсон үмх махыг нулимж хаяад дараа нь гарынхаа бугуйг зүсэж орхино. Ерөөс Хан Ган тус зохиолын дүрүүдийнхээ зан араншинг ийм эрсхэн үйлдэлд алгуур бэлддэг агаад уншигчид харин огтоос санамсаргүйгээр мөнөөх урхинд нь хөл тавьдаг. Зохиолын эл хэсэгт эцгийн эрхт ёс, хүчирхийллийн сэдэв хүчтэй хөндөгдөх хийгээд үүнийг байж ядан эсэргүүцсэн зохиолчийн хашхираан нэвт мэдрэгддэг. 

Гэвч хүүрнэл алгуурхан цааш хөврөх тусам Ёнхэ сайн хүн, аав нь муу нэгэн гэх хоёр туйлын дэнс аажмаар үгүй болно. Ихэнх уншигчдад нэг бол дайсны, эсвээс манай талын дүрүүд, тэдгээрийн хоорондын тэмцэл илхэн харагддаг. Сонгодог, адал зохиолын өгүүлэмжүүд он удаан жил энэ маягаар хөвөрсөн. Гэтэл реалист уран зохиолын хүчирхэг жишээ болсон Ф.М.Достоевскийн романы дүрүүдийн эцсийн дэнсэнд өгүүлэгддэг шиг ерөөс аль нэг адгийн хүний дүр Хан Ганы романд бүрэн төгс байр эзлэхгүй. Тиймээс зохиолчийн тэмцэлт санааны далд егөөдөл нь хүнийг аль нэг үйлдэл, бусармаг шинжээр нь хэт амархан дүгнэх боломжгүй гэх утгыг давхар агуулна. 

Нийгэм хүнийг хүн чигээр нь үлдээдэггүй, заавал өөрчилдөг. Нэгэнт бий болгосон тогтолцоо, хүмүүс хоорондын харилцааны мөнхийн зөрчил нь “бие хүний үзэл хандлага”-аас болж ямагт эсэргүүцэлтэй тулгардаг. Харин Ёнхэгийн дүр энэ бүгдтэй зөрчилдсөний эцэст амьдралыг орвонгоор нь эргүүлсэн сэтгэхүйн асуудалтай нүүр учирч байна. Үүнийг зөвхөн өөрийгөө ургамал болон хувирч буйгаар төсөөлж ахуй солиорсон нэгний үйлдэл хэмээн харах нь өрөөсгөл. 

Чухамдаа Гётегийн үзлээр хувь хүний сүнсэнд орчлон ертөнцийн нэгэн адил юу ч хэт өндөр эсвээс доогуур байрь суурь эзэлдэггүй агаад нийтлэг нэг түвшинд оршдог. Ёнхэгийн дүр, гэр бүлийнхэнтэйгээ сөргөлдсөн тэмцэл нь үүнийг бидэнд сануулдаг билээ.

Үргэлжлэлийг Энд - ээс уншина уу.