Шатахууны хомсдолоос улс төрийн зөрчил рүү: Эрх баригчдын өмнө тулгарч буй сорилт

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх тагнуулын байгууллагаас улс төрийн ашиг сонирхол бүхий бүлэглэлүүдийн талаар мэдээлэл авснаа мэдэгдсэн нь шатахууны хангамжийн асуудлыг улс төр, үндэсний аюулгүй байдлын түвшинд авч үзэх нөхцөл бүрдүүлэв. Гэвч хомсдолын бодит шалтгаан, төрийн хариуцлага, улс төрийн нөлөөллийн асуудалд олон нийт тодорхой хариулт хүлээж байна.

Сүүлийн өдрүүдэд үүсээд буй шатахууны хангамжийн хүндрэл эдийн засгийн асуудлаас хальж, улс төрийн томоохон сэдэв болж хувирлаа. Тэр дундаа Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн өнөөдөр хийсэн мэдэгдэл улс төрийн хүрээний анхаарлыг татаж, цаашид ямар үйл явдал өрнөх вэ гэсэн асуултыг бий болгож байна.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх "Ард түмний зовлон дээр улс төр хийж, улс төрийн хонжоо олох гэсэн бүлэглэлүүд байгаа. Энэ талаар Тагнуулын байгууллагаас өгсөн мэдээлэл надад байна" хэмээн мэдэгдсэн нь асуудлыг зөвхөн шатахууны нийлүүлэлт, түгээлтийн хүрээнд бус, улс төрийн ашиг сонирхол болон үндэсний аюулгүй байдлын өнцгөөс авч үзэж байгааг харууллаа.

Гэхдээ Ерөнхийлөгчийн дурдсан бүлэглэлүүд хэн болох, ямар үйл ажиллагаа явуулсан, тэдгээрийн талаар ямар нотлох баримт байгаа нь одоогоор олон нийтэд тодорхой болоогүй байна.

Шатахууны хомсдолын цаана юу байна вэ?

Шатахууны хангамжийн хүндрэл гэнэт бий болсон асуудал биш. Манай Улс газрын тосны бүтээгдэхүүний хэрэглээгээ дотоодын үйлдвэрлэлээр бүрэн хангаж чаддаггүй бөгөөд импортын ихэнх хэсгийг ОХУ-аас нийлүүлдэг бүтэцтэй.

Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны арваннэгдүгээр сарын 6-ны мэдээллээр ОХУ-аас долдугаар сард 47 мянган тонн, наймдугаар сард 67 мянган тонн, есдүгээр сард 64 мянган тонн, аравдугаар сард 57 мянган тонн шатахуун нийлүүлжээ. Харин арваннэгдүгээр сард 70 мянган тонн нийлүүлэхээр баталгаажуулсан байна.

Ердийн үед автобензиний сарын хэрэглээ 70 мянган тонн орчим байдаг бол зуны улиралд хэрэглээ 100 мянган тоннд хүрдэг аж.

Мөн газрын тосны бүтээгдэхүүний жилийн хэрэглээ сүүлийн дөрвөн жилд 1.7 сая тонноос 3.1 сая тонн болж нэмэгдсэн нь импортын хамаарал, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлын асуудлыг улам хурцатгаж байна.

Засгийн газраас ОХУ-аас гадна БНХАУ, БНСУ, Казахстанаас шатахуун импортлох чиглэлээр ажиллаж байгаа ч тээвэрлэлт, төмөр замын ачаа эргэлт, хадгалалтын багтаамж зэрэг асуудал нийлүүлэлтэд нөлөөлж байгааг албаныхан тайлбарлажээ.

Тухайлбал, арваннэгдүгээр сард дөрвөн улсаас нийт 93 мянган тонн шатахуун импортлохоор захиалгаа баталгаажуулсан боловч тээвэрлэлтийн хүндрэл байгааг Засгийн газрын мэдээлэлд дурдсан байна.

Энэ нь шатахууны хомсдолыг зөвхөн улс төрийн зохион байгуулалттай үйл ажиллагаагаар тайлбарлах боломжгүйг харуулж байгаа юм.

Нөгөө талаас нийлүүлэлт тасраагүй гэх албан ёсны мэдээлэл болон иргэдийн өдөр тутам мэдэрч буй шатахууны олдоцын хүндрэл хоорондоо зөрүүтэй байгаа нь төрийн байгууллагуудын мэдээллийн ил тод байдал, зах зээлийн хяналтад эргэлзээ үүсгэж байна.

Ерөнхийлөгчийн мэдэгдэл улс төрийн ямар утга агуулж байна вэ?

Ерөнхийлөгчийн мэдэгдлийн анхаарал татах хэсэг нь шатахууны хангамжийн асуудлыг улс төрийн ашиг сонирхол, нийгмийн тогтвортой байдалтай холбон авч үзсэн явдал юм.

Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгч бол төрийн тэргүүн бөгөөд үндэсний эв нэгдлийг илэрхийлэгч. Тиймээс нийгмийн бухимдал, эдийн засгийн хүндрэлтэй холбоотой асуудлаар байр сууриа илэрхийлэх нь улс төрийн хувьд тодорхой ач холбогдолтой.

Гэвч тагнуулын байгууллагын мэдээлэлд үндэслэн улс төрийн бүлэглэлүүд ард иргэдийн бухимдлыг ашиглаж байгаа гэж мэдэгдсэн бол үүнийгээ хууль зүйн үндэслэл, баримтаар баталгаажуулах шаардлага үүснэ.

Эндээс хоёр өөр асуудал урган гарч байна.

Нэгдүгээрт, шатахууны нийлүүлэлт, түгээлтэд зориудаар саад учруулсан, зохиомол хомсдол бий болгосон, хууль бус ашиг олох зорилгоор нөөцөлсөн үйлдэл байгаа эсэхийг тогтоох.

Хоёрдугаарт, бодит эдийн засгийн хүндрэл, төрийн бодлогын алдаа, импортын хамаарлаас үүдсэн асуудлыг улс төрийн зохион байгуулалттай үйл ажиллагаанаас ялгаж салгах.

Энэ хоёр асуудлыг хооронд нь хольж болохгүй. Иргэдийн бухимдлыг улс төрийн зорилгоор ашигласан эсэхийг шалгах нь зүй ёсны асуудал боловч бодит хүндрэлд шүүмжлэлтэй хандаж буй иргэд, сөрөг хүчний байр суурийг үндэслэлгүйгээр адилтган үзэх нь зохимжгүй.

МАН-ын дотоод зөрчил Засгийн газарт нөлөөлөх үү?

Монголын улс төрийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг МАН-ын дотоод харилцаанаас салгаж авч үзэх боломжгүй.

2026 онд эрх баригч намын дотоод улс төрийн зөрчил, бүлэглэлүүдийн нөлөөлөл, Засгийн газрын тогтвортой байдлын асуудал улс төрийн хэлэлцүүлгийн гол сэдвүүдийн нэг хэвээр байна.

Н.Учралын тэргүүлж буй Засгийн газрын хувьд шатахууны хангамж бол эдийн засгийн төдийгүй улс төрийн хариуцлагын томоохон сорилт болж байна.

Хэрэв шатахууны нийлүүлэлт богино хугацаанд тогтворжиж, иргэдийн бухимдал буурвал Засгийн газар асуудлыг зохицуулах чиглэлээр хийж буй ажлаа бодит үр дүнгээр харуулах боломжтой.

Харин хомсдол үргэлжилж, үнэ, олдоцын асуудал шийдэгдэхгүй бол холбогдох сайд нарын хариуцлага, Засгийн газрын бодлогын үр дүнг парламент болон олон нийтийн зүгээс илүү хүчтэй шаардах нөхцөл бүрдэнэ.

Энэ нь МАН-ын дотоод улс төрийн өрсөлдөөнд ч нөлөөлж болох юм.

Гэхдээ шатахууны асуудлыг ашиглан Засгийн газрыг огцруулах ажиллагаа эхэлсэн, эсвэл Ерөнхийлөгчийн мэдэгдэл тодорхой нэг фракцад чиглэсэн гэж одоогоор баримтгүйгээр дүгнэх боломжгүй.

2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх улс төр

Монгол Улс 2027 онд Ерөнхийлөгчийн сонгууль зохион байгуулна. Иймээс ирэх саруудад улс төрийн намуудын дотоод байр суурь, нэр дэвшүүлэх асуудал, улс төрийн хүчнүүдийн харилцаа улам чухал болох нь тодорхой.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн бүрэн эрхийн хугацаа дуусахтай холбоотойгоор эрх баригч намын дараагийн улс төрийн байр суурь, нэр дэвшигчийн асуудал МАН-ын дотоод хэлэлцүүлгийн чухал сэдэв болно.

Мөн УИХ-д суудалтай бусад улс төрийн нам, эвслүүд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцох боломжтой.

Энэ нөхцөлд шатахууны хангамж, эдийн засгийн хүндрэл, төрийн хариуцлага, авлига, засаглалын асуудал улс төрийн намуудын байр сууриа илэрхийлэх гол сэдвүүдийн нэг болж болох юм.

Өөрөөр хэлбэл, өнөөдрийн шатахууны асуудал зөвхөн арваннэгдүгээр сарын эдийн засгийн хүндрэлээр дуусахгүй, ирэх оны улс төрийн хэлэлцүүлэгт ч нөлөөлөх боломжтой.

Цаашид юу өрнөх вэ?

Ойрын хугацаанд Монголын улс төрд дараах гурван асуудал анхаарлын төвд байх төлөвтэй.

Нэгдүгээрт, тагнуулын байгууллагын мэдээллийн агуулга.

Ерөнхийлөгчийн мэдэгдлийн дараа олон нийтийн хамгийн түрүүнд хүлээх зүйл бол дурдсан улс төрийн ашиг сонирхол бүхий бүлэглэлүүдийн талаарх мэдээлэл юм. Хэрэв хууль бус үйл ажиллагааны бодит баримт тогтоогдвол холбогдох байгууллагууд хуульд заасан журмаар шалгаж, үр дүнг танилцуулах шаардлагатай.

Хоёрдугаарт, Засгийн газрын хариуцлага.

Шатахууны нийлүүлэлт хэвийн түвшинд хүрэх эсэх нь Засгийн газрын үйл ажиллагааны үр дүнг хэмжих гол үзүүлэлт болно. Үүний зэрэгцээ импортын эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх, агуулахын багтаамжийг нэмэгдүүлэх, төмөр замын тээвэрлэлтийн зохион байгуулалтыг сайжруулах шаардлага хэвээр байна.

Гуравдугаарт, эрх баригч намын дотоод харилцаа.

Засгийн газрын үйл ажиллагаанд парламентын дэмжлэг хэрхэн хадгалагдах, намын дотоод улс төрийн зөрчил бодлогын шийдвэрт нөлөөлөх эсэх нь ирэх саруудын анхаарах асуудал юм.

Төрийн итгэлцэл ба улс төрийн хариуцлага

Эцсийн дүндээ шатахууны хомсдол Монгол Улсын эдийн засгийн эмзэг байдлыг дахин харууллаа.

Нэг улсаас импортын ихэнх хамааралтай, хэрэглээ нь жилээс жилд өсөж байгаа нөхцөлд нийлүүлэлтийн аливаа саатал иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд шууд нөлөөлөх эрсдэлтэй.

Тиймээс асуудлыг зөвхөн хэн нэгнийг буруутгах, улс төрийн бүлэглэлүүдийн зөрчилтэй холбож тайлбарлах бус, бодлогын түвшинд шийдвэрлэх шаардлагатай.

Ерөнхийлөгчийн дурдсан улс төрийн ашиг сонирхол бүхий бүлэглэлүүдийн асуудал бодит баримтаар баталгаажих эсэх, Засгийн газар шатахууны хангамжийг хэвийн болгож чадах эсэх, хууль хяналтын байгууллагууд шалгалтын үр дүнгээ хэрхэн танилцуулах нь цаашдын үйл явцын гол зангилаа болно.

Монголын улс төрийн өнөөгийн нөхцөлд хамгийн чухал нь хэн хожиж, хэн ялагдах тухай асуудал биш. Харин иргэдийн амьдралд шууд нөлөөлж буй хямралыг төр хэрхэн шийдвэрлэж, олон нийтийн итгэлийг хэрхэн хадгалах вэ гэдэг асуудал юм.

Шатахууны хомсдол улс төрийн маргааны сэдэв болж болох ч түүнийг шийдвэрлэх бодит хариуцлага төрөөс л шаардагдана.