НИЙГЭМ

Т.ЧИМГЭЭ: Хавтаст хэрэгтэй танилцахад ТЕГ-ын гүйцэтгэх ажиллагаа 2013 оноос эхэлсэн юм байна лээ

Төр, нийгмийн зүтгэлтэн С.Зориг агсаны амийг бүрэлгэсэн хэрэгт холбогдож шүүхээс 24 жилийн хорих авсан ч эрүүдэн шүүсэн нь нотлогдсоны улмаас батлан даалтад гараад байгаа иргэн Т.Чимгээ “Цензургүй яриа” нэвтрүүлэгт ярилцлага өглөө.

Тэрбээр юу ярив. Түүний ярилцлагыг хэсэгчлэн хүргэе.

-Таны эрүүл мэнд, биеийн байдал хэр байна вэ?

-2015 оны наймдугаар сарын 31-нд хэлмэгдэж, гурван шатны шүүх хурлаар орж 24 жилийн хорих ял сонссон. Тэр өдрөөс хойш долоон сар орчим хугацаанд хоригдож, маш хүнд байдалд байсан. Одоо миний бие сэтгэл санаа болон эрүүл мэнд талаасаа хүнд байгаа. Эмнэлэгт хандаж чадахгүй, ажил төрөл байхгүй санхүүгийн байдал маш хүнд байна. Эмнэлэгт үзүүлье гэвч мөнгөний асуудалтай учир явж чадахгүй байгаа. Ойр зуурын эм тан авч уусан.

-Хоригдож байх хугацаанд мэдээж НДШ төлөлт тасарсан байх…

-Эрүүл мэндийн даатгалын төлбөр хоригдож байх хугацаанд мэдээж 5-6 жил тасарсан. Гэвч одоо уг даатгалын төлбөрийг нөхөн төлөх боломж надад алга.

-Та тэтгэврийн насанд хүрээгүй шүү дээ. Ажил төрөл хөөцөлдөж үзэв үү?

-Ажил төрөл хөөцөлдөөгүй. Би одоогоор нийгэмд тийм ч амархан нийцэхгүй, хөл тавьж чадахгүй байна. Хүн бүхэн намайг их эвгүй өнцгөөс харж байна. Хөдөлмөр эрхэлье гээд аль нэг газарт очсон ч ажил хийх эрхлэх чадваргүй болсон. Сэтгэл санаа тогтвортой бус, их хэцүү байна.  Ажил хийж үнэхээр чадахгүй. Тэтгэвэрт гарах нас болоогүй. Гурван хүүхэдтэй учир 55 нас хүртлээ ажил төрөлгүй, гэр оронгүй хүнд хэцүү байх болов уу.

-Та хаана амьдарч байгаа вэ?

-Батлан даалтад гарсныхаа дараа хүүхдийнхээ түрээсэлж байсан хөлсний байранд нэг хэсэг амьдарсан. Эдийн засаг хүнд, өвчин зовлонтой байх үед хүүхдийн маань ажил тасалдаж, айлаар явах болсон. Ээжийнд очиж хононо. Нөхөр маань ч мөн адил орох оронгүй, ах дүү нарынхаа гэрээр хэсэж байна.  Түрээсийн байранд байсан боловч мөнгийг нь өгч чадахгүй учир гарсан.

-Нөхөр тань ажилгүй байна уу?

-Нөхөр маань ажил хийх хүч мохосдсон гэх юм уу даа. Бие хаа, эрүүл мэнд, сэтгэл санаа нь надаас ч дор. Би хорих ангид хоригдож байхад, гадна байгаа нөхөр, охин хоёр маань надтай адил хоригдож буй мэт маш их дарамт, шахалт дунд байсан. Нөхөр маань юмнаас айж, цочдог болсон. 2014 оноос хойш нөхрийг минь хаана явж байна тэр газарт дагаж мөрдөж, машинтай явж байвал тэр хүмүүс машинаар, явган бол явганаар мөшгидөг байсан. Үүнээс болоод нөхөр минь айж чичирдэг, архи дарс уудаг болсон. Тэр хүмүүс ч гэсэн нөхөрт минь архи дарс өгч байсан гэнэ лээ. Архи дарс, уух зүйл өгөхдөө янз бүрийн асуудал үүсгэсэн байх ч магадлалтай. Учир нь нөхрийн маань сэтгэхүй өөрчлөлттэй, тогтворгүй байна. Ер нь бол манай гэр бүлийн амьдралыг орвонгоор нь эргүүлчихсэн.

-Та 2015 оны наймдугаар сард хоригдсон. Нөхрийг тань 2014 оноос хойш дагасан гэж та сая хэллээ. Тэгэхээр энэ хэрэг таныг хорихоос нэг жилийн өмнө эхэлсэн болж таарч байна уу?

 -Хавтаст хэрэгтэй танилцахад ТЕГ-ын гүйцэтгэх ажиллагаа 2013 оноос эхэлсэн юм байна лээ. 2013 оноос хойш миний гэр бүлийн хүмүүсийг дагаж, гудамж болон гэрт чагнах төхөөрөмж суурилуулж нөхөр хүүхдийн маань гар утсыг чагнадаг байсан байна билээ. Үүнийг хавтаст хэрэгтэй танилцахдаа л мэдсэн. Нөхөр, талийгаач охин хоёрт минь маш их гүйцэтгэх ажиллагаа явуулсан. Охин минь ээжийнхээ төлөө их явсан. Намайг хоригдсоноос нэг жилийн дараа охин минь автомашины осолд орсон. Тэр ослыг энэ хэрэгтэй холбоотой гэж боддог. “Миний охиныг зайлуулчихвал энэ хэргийг хүлээлгэхэд амархан” гэсэндээ охиныг минь зайлуулсан гэж боддог. Охины минь үхэл энэ хэрэгт маш их холбоотой гэж би боддог.

-Та их гомдолтой байдаг байх…

-Гомдолтой байлгүй яах вэ. “Миний хүүхдийг яах гэж авсан юм. Намайг л тамлахгүй яасан юм бэ” гэж боддог.

-Цагдаагийн байгууллагаас охины тань ослын хэргийг шалгасан уу?

-Цагдаагийн байгууллагаас шалгасан гэсэн. Би тэр муухай юманд байсан болохоор миний хүүхэд нас барсан нь өөрийнх нь хохь болоод л дууссан. Би нарийн ширийн зүйлийг мэдэхгүй. Авто осол гэдэг утгаараа үхсэн хүний хохь болоод л дууссан. Энэ хэргийг шалгуулах хүсэлтэй байна гэхэд прокуророос дахин шалгуулах боломжгүй гэдэг хариу ирүүлсэн. Хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дууссан байсан юм болов уу, мэдэхгүй. Би үнэхээр гомдолтой байдаг. Охин минь одоо байсан бол 32-той байх байсан. Хүү нь одоо тавдугаар ангид суралцдаг. Би гэр оронгүй байгаа учир өнчин хүүхэд авч гудамжаар хоноод яахав дээ гэж боддаг. Одоо аав дээрээ байдаг. Аав нь бас л түрээсийн байраар өнчин хүүхдээ хөтлөөд явж байна.

-Таныг хэдэн залуус Тэрэлж зочид буудалд аваачиж, согтууруулах ундаа өгснийхөө дараа гарын хээ авч буй бичлэг ил болсон. Ямар учиртай бичлэг илж болж, хаана юу болсон юм бэ. Танд яг юу тохиолдсон юм?

-Ц.Амгаланбаатар над руу “С.Зориг агсныг хөнөөсөн хэргээ хүлээ” гэх зэрэг маш их мессеж явуулдаг байсан. Тэр тухай би таньдаг хүндээ “Ийм мессеж явуулаад байна. Надад хэцүү байна” гэдгээ хэлсэн л дээ. Тэгтэл “Би чамд тусалъя. Миний таньдаг хүн тэр муухай газарт (хорих анги) байдаг. Чамайг очиж уулзахгүй болохоор тэр хүн ийм үйлдэл гаргаад байна. Одоо хоёулаа очиж уулзъя” гэж хэлсэн. Тэгээд Ц.Амгаланбаатартай уулзсан. Тэр хүн аймар газарт, хөл гарандаа гавтай байсан. Биднийг уулзахад дотор гаднаас түгжиж, оруулж гаргахгүй олон цаг болсон. Тэндээс би их сонин байдалтай гарсан. Намайг Ц.Амгаланбаатартай уулзуулсан хүмүүс “тайвшир” гээд нэг газарт оруулж, уух юм уусан. Уух зүйлээс би багахан балгасан. Тэгээд юугаа ч мэдэхгүй ухаанаа алдчихсан. Тэр бичлэгт гарч байгаа зүйлийг хийж байхад нь ч мэдээгүй. Хавтаст хэрэгтээ танилцахдаа л мэдсэн. Тийм зүйл болсон тухай би ярилаа гээд хүн үнэмшихгүй, нийгэмд байхааргүй зүйл учир бичлэгийг нь дэлгэхийг хүссэн. Хүн нүдээрээ харахгүй л бол үнэмшихгүй.  Би өөрийгөө бодох юм бол тэр бичлэгийг дэлгэх боломжгүй. Дэлгэсэн шалтгаан нь Монголд ийм зүйл байдаг гэдгийг хүмүүс мэдээсэй гэсэндээ ил болгох хүсэлт тавьсан.

-Ц.Амгаланбаатар тань руу яагаад янз бүрийн мессеж бичдэг байсан юм бэ. Ер нь та Ц.Амгаланбаатар гэх хүнийг яаж таньдаг юм?

-Ц.Амгаланбаатар бол нөхрийн маань төрсөн эгчийн өргөмөл хүү. Талийгаач охинтой минь нэг хашаанд боорцог хувааж идэж, өссөн хүн. С.Зориг агсны хэрэг гарсан он буюу 1998 онд Ц.Амгаланбаатар 16-хан настай байсан. Би 24 настай. Талийгаач охин минь III анги, дунд охин I ангид суралцдаг, бага хүү минь дөнгөж хоёр настай хөхүүл байсан. Би 80 настай эмээгээ харах зорилгоор хүүхдүүдтэйгээ хамт Дорноговьд очсон. 1998 ны аравдугаар сарын 2 гэдэг өдөр би Дорноговь аймагт хүүхдүүдээ цэцэрлэг, сургуульд нь хүргэж өгөөд явж байсан. Үүний нотлох баримт байдаг. 2017 оны дөрөвдүгээр сарын 17-нд Дорноговь аймгийн Сайншанд сумын ЕБС-иас Захирал н.Оюунболд гэх хүний гарын үсэгтэй “Б.Ариунтөгс (Т.Чимгээгийн хүү) нь 1998 оны аравдугаар сард Сайншанд суманд суралцаж байсан нь үнэн болно” гэсэн тодорхойлолт бий. Мөн хүүхдүүдийн маань тухайн онд Дорноговийн сургуульд сурч байсан үеийн журнал бий. Нотлох баримтыг анхан шатны шүүх хурал огтхон ч ойшоогоогүй.

-1998 оны аравдугаар сарын 2-нд та Дорноговь аймагт байжээ. Тэгвэл Ц.Амгаланбаатар хаана байсан юм бэ. Тэр тухай өөрөө юу гэж ярьдаг юм бэ?

-Тэр үед Ц.Амгаланбаатар 16-хан настай, аав ээжийнхээ гараас гараагүй хүүхэд эмээтэйгээ хамт Эрдэнэтэд байсан. Миний том охин гурав, дунд охин хоёрдугаар анги, 1996 онд төрсөн бага хүү минь хоёрхон настай байлаа. Би ээжийгээ асарч тойглодог, хөхүүл биетэй. Хүүхдүүдээ сургуульд нь хүргэж өгдөг байсан. Хүүхдүүд минь 2018 оны арваннэгдүгээр сар хүртэл Дорноговь аймагт суралцсан тухай баримт байдаг. Уг баримт хэргийн материалд бий.

-Ц.Амгаланбаатар таны нөхөртэй садан төрөл юм байна. Тэгэхээр танай гэр бүлтэй ойр гэсэн үг шүү дээ. Тэгвэл яагаад таныг С.Зориг агсны хэрэгт татан оруулсан юм бэ. Ямар нэг өс хонзон бий юү?

-Ямар нэгэн байдлаар өс хонзон байхгүй. Тэр хүн хэрэг төвөгт их орооцолдож, хүн амины хэргээр 25 жилийн хорих ял сонссон хүн. Шоронгоос гарах гарцуудыг их хайсан юм байна. Тэгээд л “С.Зориг агсныг хөнөөсөн хүнийг би мэднэ” гэсэн дэл сул яриаг албан тушаалтнуудын чихэнд хүргэсэн юм билээ. Энэ тухай нотлох баримтууд байдаг. Хавтаст хэрэгтэй танилцсан болохоор л би ингэж яриад байна шүү дээ. Тэр албан тушаалтнууд Ц.Амгаланбаатарт “Чамайг шоронгоос гаргаж, мөнгө өгье” гэх мэтээр түүний нөлөөнд автаж, хариу өгсөн юм билээ. Тэгтэл  Ц.Амгаланбаатар “Шоронгоос гараад мөнгөтэй болох юм байна. Бараг гадаад явна” гэх мэт ойлголт авсан байдаг. Энэ талаараа Ц.Амгаланбаатар ярьсан байдаг шүү дээ. Тэгээд нэг хэсэг ийм байдлаар явж С.Зориг агсны хэрэг гарах үед би хүүхэд байсан болохоор ямар ч том хүнийг хөнөөсөн гэдэгт итгэмээргүй юм байна гээд албан тушаалтнуудад хэлсэн үгээ буцаасан. Тэгтэл түүнтэй холбогдсон албан тушаалтнууд “Нэгэнт галт тэрэг хөдөлсөн. Чи гарах гарцгүй. С.Зориг агсныг хөнөөхөд хамтарсан хүмүүсээ ил болго” гэх утга бүхий зүйл хэлсэн юм байна лээ. Гэтэл Ц.Амгаланбаатарын толгойд ойрын хүмүүс нь орж ирсэн гэж байгаа байхгүй юу. Би тэдний бэр шүү дээ. Б.Содномдаржаа Ц.Амгаланбаатартай багаасаа тоглож өссөн. Тэгээд л бид хоёрыг энэ хэрэгт татан оруулсан гэдгээ Ц.Амгаланбаатар өөрөө хэлсэн байдаг.

-Ц.Амгаланбаатар танай гэр бүлтэй ойр учир танайхаар орж гардаг л байсан байх?

-Тэгэлгүй яах вэ, бид нэг хашаанд амьдардаг байлаа. Сүүлдээ хөршүүд болцгоолоо. Том охинтой минь тоглож өссөн хүн.

-Тань руу Ц.Амгаланбаатар янз бүрийн мессеж явуулдаг байсныг монголчууд бүгдээрээ мэдэж байгаа. Харин танай хашааг давуулж цогцос шидсэн гэдэг. Тэр ямар учиртай, чухам юу болсон юм бэ?

-Манай хашаа руу цогцос давуулж шидсэн тухайд “Өвчний улмаас нас барсан 60, 70 орчим настай хүний цогцос байна” гэсэн баримт, нотолгой байдаг. Яс нь арьснаасаа салаагүй, оршуулсан хүний цогцос. Би тэр үед эмнэлэгт хэвтэж байсан. Талийгаач охин маань цагдаад дуудлага өгч, наана цаана гээд их хөөцөлдөж явсан.

Охин минь миний хойноос их хөөцөлддөг байсан учир хамгийн эхэнд гүйцэтгэх ажиллагаандаа оролцуулж, мөшгиж, чагнаж эцэст нь үхэлд хүргэсэн гэж боддог. Намайг хоригдсоноос хойш цаг, минут алдахгүйгээр миний хойноос хөөцөлдөж байсан хүн бол гагцхүү нөхөр, том охин хоёр минь юм. Нөхөр минь надад их зүйл ярьдаг. “Гудамжинд явж байхад толгой дээрээс тоосго унаж байсан” гэж хэлж байсан. Нөхөр, охин хоёрын маань нэгийг унагаачихвал Т.Чимгээгэс үг гарна даа гэж их хүлээж байсан юм шиг санагддаг. Тэгээд л миний хүүхдийг авсан. Нөхрийг минь хороох магадлал өндөр байсан.  Одоо бол нөхрийн маань сэтгэл санаа тогтворгүй, тайван бус, их хэцүү байдалд байдаг.

-Тэр цогцсыг хэн гэдэг хүн танай хашаа руу давуулж шидсэн юм бэ?

-Цагдаагийн байгууллагаар шалгагдаад дорвитой шийдвэр гараагүй. Өвчний улмаас нас барсан тэдэн настай гэсэн зүйл хэлснээс өөрөөр тийм хүн үүний улмаас шидсэн гэх нотлогдсон зүйл гараагүй. Тэгсхийгээд л хаагдсан.

-Тэр үед танд хэр их дарамт ирж байсан бэ?

-Тэр үед миний бие их муу, нуруу татаж, босож чадахаа больсоны улмаас хэвтэрт орж, эмнэлэгт хэвтэж байсан. Тэгэхэд хашаа руу цогцос шидсэн нь Ц.Амгаланбаатарын мессеж бичээд байгаа шалтгаантай холбоотой гэж бодож мэддэггүй байлаа. Сүүлд нь бодоход тэр хүмүүсийн үйлдэж байсан дарамт, гүйцэтгэх ажиллагаа байсан юм байна гэдгийг ойлгож байгаа юм.

-2015 оны наймдугаар сард таныг цагдан хорьсон. Тэнд та ямар амьдралыг туулав?

-Шоронд сайхан байхгүй нь тодорхой. Гэхдээ одоо цагт хүний эрхийг нь хүндэлдэг, орчин нөхцөл нь сайхан болсон газар байна лээ. Гэтэл намайг 2015 онд Төв аймгийн цагдан хорих ангид очиход цементэн шалтай дөрвөн хана, хувинд бие засдаг газар байсан. Би бэлтгэлийн нимгэн өмд, цамцтай гурван сар хоригдсон. Эргэлт байхгүй, өмгөөлөгчтэй уулзуулахгүй. Би эмэгтэй хүн шүү дээ, ариун цэврийн хэрэглэл байхгүй. Усанд орох эрх бүр байхгүй. Хувинд өтгөн, шингэнээ ялгаруулна. Хоол гэж усан шөл өгдөг. Би иддэггүй байсан. Тухайн үед шорон гэдэг ийм аймар юм байдаггүй гэж боддог байсан. Дөрвөн хана нь билүү аалзны шүлстэй. Аяга хар цай өгөхөд би нэг балгаад, үлдсэнээр нь дотуур хувцсаа угаадаг байсан. Би эмэгтэй хүн шүү дээ. Тэр цайг уухгүйгээр дотуур хувцсаа угааж, нойтноор нь өмсдөг байсан. Бүтэн гурван сар тийм байдалтай. Гурван сар шүү.

Өмгөөлөгч хүртэл надтай уулзах даа “Эвий минь дээ, Т.Чимгээ минь яаж байна вэ. Ямар аймар болчихоо вэ” гээд намайг хараад уйлж байсан. Би арай л аймар байдалд байсан юм билээ. Хэдий шорон ч гэлээ арай ч тийм байдаггүй юм байна лээ. Тэгэхэд эрүү шүүлт явагдаж эхэлсэн. Миний хоригдож байсан өрөөний гадна эмэгтэй хүн мэгшиж уйлдаг, нялх хүүхэд чарлуулдаг байсан. Ар гэрийнхэнтэй минь ч уулзуулахгүй. Хаалга онгойлгоод усан шөл, хар цай шидчихээд л явдаг. Тэнд байхдаа дөчин хэдэн килограмм болтлоо турж байсан.

-Хоригдож байхад тань таныг байцааж байсан уу?

-Байцаагч бараг долоо хоног бүр ирдэг байсан. “За, С.Зориг агсныг яаж хөнөөснөө ярь. Юу хийсэн юм” гэж асуудаг байсан. “Надад хийсэн хэрэг байхгүй” гэхээр “Чи ярь”, шоронгийн яриагаар “Тэртэй тэргүй хамууд чинь чамайг энэ хэргийг хийсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрч байгаа. Чи яаж хөнөөснөө хэл” гэж байнга дарамталдаг байсан.

-Та хэргээ огтхон ч хүлээгээгүй юү?

-Надад хийсэн хэрэг байхгүй юм чинь би юугаа хүлээн зөвшөөрөх юм бэ. Тэдний өөдөөс юуг хэлэх ёстой юм. Надад хийсэн хэрэг байхгүй. Сүүлдээ би “Ц.Амгаланбаатар гэдэг хүн энэ хэргийг өөр хүнтэй хамтарч хийчихээд надтай андуураад байгаа юм биш үү. Тэр хүнээ олохгүй болохоороо намайг гэж хэлээд байгаа юм биш үү” гэж хэлдэг байсан.

-Ц.Амгаланбаатар шөнийн цагаар таны өрөөнд орж буй тухай бичлэг олон нийтэд ил болсон. Таны байгаа өрөө мэдээж цоожтой байсан байх. Гэтэл Ц.Амгаланбаатар яаж орсон юм бэ?

-Мэдээж гаднаасаа цоожтой. Зохион байгуулалттайгаар хаалганы цоож тайлж, оруулаад гаднаас нь цоожилсон. Тэгээд л “С.Зоригийг хөнөөснөө хэл” гээд өнөөх хараалын үгсээ хэлж, дарамталдаг байсан. “Надад хийсэн хэрэг байхгүй. Би хүн алаагүй” гэж хэлэхээр улам чанга хашгирч, ор дэр цохиод, тамхи татаж байгаад гарсан байдаг. Шөнийн 22:00 цагт хүмүүс амарна шүү дээ. Яг тэгэхэд л төмөр хаалга тачигнаад Ц.Амгаланбаатар орж ирсэн. Тэр үед би их цочирдсон. “Юу билээ, энд ингээд үхдэг юм байж ээ” гэж л бодогдсон. Би “Хийсэн хэрэг байхгүй, хүн алаагүй” гэж л хэлсэн…

Хариулах


ШИНЭ МЭДЭЭ



Ангилал өөрчлөх бол дахин бүртгүүлнэ үү.

Дээш
Tweet