АЯЛАЛ

Алсад харагдах АГЛАГ бүтээлийн хийд

Гэрэл зургийг MPA.mn

Зуны адаг сартай давхцан хотоос зуу гаруй километр зайд орших Аглаг бүтээлийн хийдийг зорив. Нийслэлчүүд бүгд амарч хөл хөдөлгөөн сийрэг, 22-ын товчоон дээр ирвэл хөдөөг зорих иргэдийн машины цуваа хагас километр гаруй үргэлжилнэ.

Бид явсаар харуй бүрийд хийдээс 20 орчим км-ийн зайдуу байх жижиг горхины дэргэд буудаллав. Дөрөө нийлсэн хүмүүс маань майхан барьж, хоол цайгаа бэлтгэн цэвэр агаар, горхины чимээний сайхныг  ярилцана. Одод түгжээ, хааяа нэг адууны тургилах, хонь, ямааны майлах чимээ хаа нэгтээгээс сонсогдсоор бид унтав.

Гэрэл зургийг Д.Занданбат/MPA

Үүр цайжээ. Горхины урд дүнсийх уулын бэлд гурван цагаан гэр цайрч, хажууд нь мал бэлчинэ. Өвс өнгөлөг харагдах нь энэ жил хур элбэг байсны шинж аж. Зорьсон газар руугаа хөдлөж хорь гаруй километр яваад жижигхэн самбар дээр “Аглаг бүтээлийн хийд” гэсэн бичгээр зам салан дээш өгсөв.

Аглаг бүтээлийн хийд. Угтаж ирсэн хүн “Тасалбар аваад ороорой. Нэг хүний таван мянган төгрөг” гэв. Машинаас буух даруйд уулын наад бэлд шар, цагаан, хөх өнгийн гурван суварга бий нь нүдэнд тусав. Хажууд нь Аглаг бүтээлийн хийд рүү орох хаалга буй.

Хийд хүрэх замд тогос, нугас зэрэг шувуутай хүмүүс зөрөлдөж багачууд араас сонирхон харна. Эргэн тойронд намуухан… Уулын дээр байрлах алтан шаргал өнгөтэй гурван метр орчим өндөр болов уу гэмээр сүм миний анхаарлыг татав. Орчинд нь хүмүүс цөөхөн харагдана. Хажууд байх хоёр ах “Одоо морь цаг дөхөж байна. Уул руугаа алхацгаая” гэлээ. Хийдийг тал сарлаж мод хүрээлжээ.

Хүмүүс хийд байгаа уул руу гарахдаа нар зөв, буруу алинаар нь ч гарч болно гэсэн ч миний хувьд нар зөв алхаж гарлаа. Эхний үзмэр нь Даяанчийн бунхан аж. Харин дараагийн үзмэрийн хажууд нэгэн залуу гараа хавсран мөргөх байхтай таарсан юм. Уулын бэлээс авхуулан бурхны болоод лусын амьтдын сийлбэрүүд угтана. Сийлбэрүүдийг хадан дээр хээ, хийц гарган сийлжээ. Зарим нэг чулуугаар сийлсэн бурхны хажууд модноос уясан цэнхэр хадагнууд хийснэ. Хүмүүс үзмэрүүдийн тайлбарыг уншин, зураг хөргөө даруулж, хэсэг хүмүүс  мөргөл үйлдэж, сүүний дээж, идээ будаа өргөнө. Хагас цаг алхаж түрүүний нүдэнд туссан сүм дээр ирвэл тайлбар нь “Тэнгэрээс буусан сүм нь Бурхан багш гучин гурван тэнгэрийн оронд зуны оршил зохиогоод Замбуу тивд заларсан зохионгуйд зориулан бүтээсэн Бурханы ринсрэл бүхий Алтан дээвэрт тэнгэрийн сүм” гэжээ. Эргэн тойронд харагдах ой мод, урд нь үзэж байгаагүй сүм хийд бурхны сийлбэрүүд надад нэн содон санагдаж байлаа.

Уулынхаа зүүн талд харагдах Аглаг бүтээлийн сүм нүдэнд үзэгдэх бөгөөд үүдэн дээр нь хүмүүс эргэлдэж хажуугаар тагтаа нисэн өнгөрнө. Үргэлжлүүлэн алхсаар уулын орой хэсэгт гарвал хүмүүс тэнд байрлах эхийн сав хэмээх бөндгөр хадны зүүн талаар мөлхөн орж, баруун талаар нь гарч байв. Энэхүү хад нь хилэнцийг арилгаж наминчилан сэтгэл үүсгэдэг хэмээн тэд хоорондоо ярилцах нь сонсогдлоо. Уулнаас буух замд хэрэм, гахай зэрэг амьтадтай тааралсан минь зэрлэг байгалийн сайхныг илүүтэй мэдрүүлсэн билээ. Бэлд ирвэл модон дунд хоорондоо хагас метрийн зайтай бурхад байх аж. Хоёр модыг өнгө өнгийн хадгаар холбожээ. Урд талын модонд нь хүмүүс ээлжлэн мөргөх бөгөөд уг модыг “Дархлагдсан мод” гэдэг аж.

Алхсаар гурван давхар өндөр, дээрээ алтан шаргал оройтой, дөрвөн шаргал лууны толгойтой хүрэн бор сүм рүү араас нь алхсаар орвол үүдэнд нь хүмүүс гутлаа тайлан орж байв. Сүмийн зүүн талд сонирхолтой амьтдын чихмэл, баруун хэсэгт нь хүмүүс ном уншуулахаар ээлжлэн зогсох аж.

2021 оны долдугаар сарын 14.Аглаг бүтээлийн хийдийн урлаач Г.Мөнхбаяр.

Г.Мөнхбаяр: Аялаж яваа хүмүүс уул тойрохдоо хогоо хаяхаа больсон нь үнэхээр гайхамшигтай

Аглаг бүтээлийн хийдийн талаар тус хийдийн урлаач Г.Мөнхбаяртай цөөн хором ярилцахад,

-Энэхүү хийдийн суурийг 2010 онд тавьж, дараа жилээс нь бүтээн байгуулалтын  ажил эхэлсэн. Одоо хүртэл зарим ажил нь дуусаагүй л байна. Аглаг бүтээлийн хийд гэдэг нь “аглаг битүү ой тайгад байрлах” гэсэн үг. Манай багш болох  бурханч лам Б.Пүрэвбат  энэхүү хийдийг анх бүтээлүүдээ амар тайван газарт туурвих урлан болгох зорилгоор бүтээсэн. Гэтэл нэг л мэдэхэд хүмүүсийн аяллын маршрутад багтдаг болчихсон юм. Үүнийгээ дагаад хувьсахаас өөр арга байгаагүй. Олон хүн ирж байсан учир хүмүүст зориулж бүтээл хийж эхэлсэн. Дагаад үнийн тариф гарсан. Жишээ нь, хийд рүү орох тасалбар гэх мэт. Гэхдээ тасалбарын үнэ одоог хүртэл анх тогтоосон үнээрээ байгаа.

Өнөөдрийн байдлаар уулыг тойрон байх чулуун бүтээл, мөргөлийн зам, хүмүүсийг ая тухтай аялуулах ажлууд дууссан. Уулыг бүтэн тойроход нэг километр таван зуун метр зайтай. 80 гаруй хадан бурхан шүтээн, домгийн амьтдыг энд сийлсэн. Бүтэн тойрох үед бурхан багшийн 13 зохионгуй намтар байдаг. Ууланд байх гахай, хэрэм зэрэг амьтад эндхийн зэрлэг амьтад хэдий ч хүн харсаар гаршчихсан даа.

Хөл хорионы үед сүм хаалттай байсан ч хүмүүс алхахыг нь нээлттэй орхисон. Учир нь бид цэвэр агаарт алхах хэрэгтэй байх ёстой. Харин наадмын амралтын үеэр буюу долдугаар сарын дундаас сүм нээгдэж иргэдийг халдвар хамгааллын дэглэмийг сахиулж орууллаа. Сүүлийн үед аялаж яваа хүмүүс уул тойрохдоо хогоо хаяхаа больсон нь үнэхээр гайхамшигтай. Анх байгуулагдсаны дараа хоёр том уут аваад дөрвүүлээ гарахад уут дүүрчихдэг байсан юм. Өдөрт хоёроос гурван удаа явж хог түүдэг байлаа шүү.

Хүмүүс аялал, зугаалга нэрээр ганцхан өдөр яваад архи дарс уусаар буцах нь харагдах юм. Гэхдээ аялал гэдэг бол өөрийнхөө биеийг амрааж илүү сонирхолтой зүйлстэй танилцаж эрүүл мэнддээ анхаарахыг хэлдэг юм шүү. Тиймээс нэг хоног ч байсан аялал хийж байгаарай” гэв.

Аялагчид

Иргэн Д.Сувд: Эрч хүч, энерги аваад сайхан байна

-Хийд үнэхээр гоё болжээ. Шинэ үзмэр нэмэгдсэн байна. Уулаар алхангаа сонирхолтой үзмэрүүд үзсэн маань таалагдлаа. Эндэх үнэхээр сайхан байгалийн үзэсгэлэнт газар юм. Хүмүүс аялахдаа соёлтой, хог хаяхгүй байна. Мөн ковидтой учир бүгд маскаа зүүжээ.

Миний хувьд энэ газраас эрч хүч, энерги аваад сайхан байна гэлээ.

Иргэн Ц.Хишиг-Эрдэнэ:

-Хийдийн байгаль их таалагдлаа. Өмнө нь ирж байхад хүмүүс усны сав зэрэг хогоо ил хаяад явдаг байсан нь үгүй болжээ. Сайхан хэрэг хэмээв.

Хот руу буцах болж, доош уруудан машины зогсоол руу явахад зөрөх хүмүүс олширч байлаа. Энэхүү хийд баригдаад арван жилийн хугацаа өнгөрөхөд дотоод болоод гадаадын жуулчид нилээд ирж сонирхдог болжээ.

Түүх соёлын үнэт үзмэрүүдтэй энэ мэт хийдүүд тэртээх 81 жилийн өмнө ихэнх нь устсан нь тоогүй.
Харин хуучин хэв шинжээрээ үлдсэн ганц нэг хийдүүд энэ мэт хором мөч өнгөрөх тусам улам үнэ цэнтэй болж, хүмүүсийн сонирхолыг татаж байгаа сайн хэрэг.

Гадны улсуудын аялал жуулчлалын нэг тулгуур нь одоогоос хэдэн зуун жилийн өмнө баригдсан шашины гэгдэх сүм хийдүүд байдаг. Харин манай улсын хуьд цөөрч, оронд. нь хэдэн тэрбумаар боссон хоёр хүний хөшөө, нурааж орхисон байгалийн түүхийн музей … Хийдээс уруудах зуур ийн бодсоор машиндаа сууж эргээд харвал  шаргал өнгийн оройтой Аглаг бүтээлийн хийд уулын завсараар орон алсран үдэв.  

Гэрэл зургийг Д.Занданбат/MPA

Хариулах


ШИНЭ МЭДЭЭ



Ангилал өөрчлөх бол дахин бүртгүүлнэ үү.

Дээш
Tweet