НИЙТЛЭЛЧ

МАН-д биш ТӨРД үйлчлэх ёстой авторууд

Гэрэл зургийг MPA.mn

МАН парламентад 62 суудалтай. Өмнөхөөсөө гурван суудал дутуу ч үнэмлэхүй олонхийн байр сууриа алдаагүй, өнгөрсөн 28 жилийн хугацаанд сонгуулийн циклд зөвхөн нэг намын үзүүлсэн түүхэн амжилт. Эдгээрээс 24 нь шинээр буюу анх удаагаа нэр дэвшээд төр түшилцэхээр сонгогдсон гишүүн. “Ахмад” болон улирсан 38 гишүүнийг бодоход харьцангуй нэр цэвэр. Гэвч цаг үеийн амаргүй нөхцөл байдлын шуурганд намынхаа бус нийтийн эрх ашгийн төлөө ажиллах шаардлагатай зарим гишүүн байна. Тэдгээр нь Х.Булгантуяа, Б.Энхбаяр, Г.Амартүвшин, Ц.Сэргэлэн, Ц.Мөнхцэцэг нар. Эзэмшсэн мэргэжил, эрхэлж байсан салбартаа танигдаж, хүлээн зөвшөөрөгдсөн авторууд.

Эдийн засгийн үзүүлэлт нь уруудаж, валютын урсгал хасах руу шилжсэнээр ОУВС-гийн хөтөлбөрт хамрагдахаас өөр сонголт, арга зам Монгол Улсад үлдээгүй нь 2016 он. Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг хүртэл “Босоо Ганбаа нь хэвтээд өглөө” гэж Элчин сайдууд, гадна, дотнын хөрөнгө оруулагчдыг цуглуулсан Эдийн засгийн форумын индрээс зүгээр ч нэг хэлээгүй. Хүндэрсэн эдийн засгийнхаа оношийг хамгийн энгийнээр егөөдсөн нь л тэр, олж хэлэх өөр зүйрлэл байгаагүй юм. Харин сонгуулийн үр дүнгээр эмхлэн байгуулсан Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газарт Сангийн дэд сайдаар очсон өдрөөсөө амаргүй цаг үетэй нүүр тулсан хүн нь Х.Булгантуяа. ОУВС-гийн хөтөлбөрт хамрагдах, тэр хэрээрээ төсөвтөө “цус сэлбэх”, эдийн засгаа босгох шаардлага Монголд байв.

Шат дараатай арга хэмжээг парламент, Засгийн газрынхаа төвшинд авч хэрэгжүүлсэн, тэр бүгдийн тэргүүн фронтод Х.Булгантуяа зогсож байлаа. Хэдийгээр Засгийн газар нь огцорч, салбарын сайдыг нь өөрчилсөн ч түүнийг үргэлжлүүлэн ажиллуулсан юм. Эрх ашиг, “эзэн”-ий сонирхол биш эзэмшсэн мэргэжил, туршлага нь хэрэгтэй байсан учраас Х.Булгантуяаг улираасан байж таарна. “Чингис”, “Самурай” “Дим Сам” зэрэг дараалсан бондын өр төлбөрийг барагдуулахаас эхлээд өнгөрсөн дөрвөн жилийн төсөв, хөрөнгийн зарцуулалт, Монголыг чиглэсэн томоохон гэрээ, хэлэлцээ бүхэн Сангийн яам, Дэд сайд Х.Булгантуяагийн оролцоо байсан уу гэвэл мэдээж байсан.

21 аймаг, есөн дүүрэг, 330 сум, 173 салбар холбоо, зөвлөлтэй үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг МАН-ын дэргэдэх НАМЭХ-ны ерөнхийлөгчид нэрээ дэвшүүлэх үеэрээ “Удирдах зөвлөлд 6-7 хүний нэр оруулж ирэхэд хоёрыг сонсгож, хурлын төлөөлөгчдөд танилцуулдаг байсан. Гэтэл энэ удаад ганцхан хүний нэрийг оруулж ирлээ. Энэ нь ардчилал байхгүй байна уу даа гэж бодогдож байна. Ээжийнхээ үеийн хүнтэй туршлагаараа өрсөлдөхөд надад хэцүү” хэмээн сайд асан Д.Сарангэрэлийг ганцаараа сөрж, 27 жилийн түүхтэй тус байгууллагын удирдлагад залуу үе нь гарах цаг болсныг сануулсан нь Х.Булгантуяа.

Б.Энхбаяр бол МАН-аас “төрсөн” шинэ цагийн толгой хуульчдын нэг. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн Хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж, АН-ын Ерөнхий сайд, Засгийн газрын алдаатай шийдвэр бүрийг “дэнсэлж”, сөрөг хүчний үүрэг гүйцэтгэж ирсэн түүнийг 2016 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайдаар томилж байв. Уг албанд очсон даруйдаа Хөгжлийн банкаар дамжуулан олгосон бондын зарцуулалтад шалгалт хийх Ажлын хэсгийг ахалж, 1.3 их наяд төгрөгийн санхүүгийн зөрчлийг илрүүлж байсан нь тухайн үедээ шуугиан тарьж байлаа.

Гэвч Бүртгэлийн багц хуулиас гадна хэд хэдэн томоохон эрх зүйн шинэчлэлийг барьж авч, заримыг нь УИХ-аар батлуулж амжсан Б.Энхбаярыг Засгийн газрын хуралдаанаар сайдынх нь албанаас чөлөөлж байв. Өөрт нь ч мэдэгдэхгүйгээр гаргасан шийдвэрийн үндэслэл нь сайд Ц.Нямдоржтой үзэл бодол зөрөлдсөнөөс үүдэлтэй. “Эрдэнэт”-ийн 49 хувь, С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэрэг гэсэн дан ганц Ц.Нямдорж сайдын “топ” сэдэв болох хоёр асуудалд Б.Энхбаярын харах өнцөг арай өөр байсан нь ажлаа өгөх шалтгаан болсон гэсэн үг. Хажуугаар нь ЖДҮ-ээс зээл авсан намын болон Засгийн газрынхаа сайд нарт хариуцлага тооцох ёстойг Дэд сайдын хувиар сануулсан нь галан дээр тос нэмсэн юм.

Мэргэшсэн улстөрч хууль юм шиг сонгогдож ирсэн парламентын түүхэнд дэмжлэг хүлээж чадвал салбар харгалзахгүй босго давдгийн тод жишээ нь Г.Амартүвшин, Ц.Мөнхцэцэг нар. Г.Амартүвшин санхүүгээс, Ц.Мөнхцэцэг боловсролоос. Хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байхдаа журмын нөхөд УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг, Г.Дамдинням нарын хамаарал бүхий компанид 33 тэрбум төгрөгийн зээл олгосныг эс тооцвол Г.Амартүвшин парламентад байх ёстой тод төлөөлөл. Холбогдох хуулиудад “гар хүрэх” замаар банкны салбарт бүхэлд нь реформ хийх сонирхол, нийгмийн шаардлага энэ парламентад бий юү гэвэл бий. Гэхдээ улс төрийн өнцөг, попрол бус эрүүл, мэргэжлийн талаас нь шинэчлэх зүй ёсны хүлээлт бий. Үүнд 1998 оноос хойш 22 жилийг банк, санхүүгийн салбарт удирдах албан тушаал хашсан Г.Амартүвшингийн туршлага хэрэгтэй. Ц.Мөнхцэцэгийн хувьд ч ялгаагүй.

Сайд солигдох бүрт бодлого нь хувь хүнийг дагаж намирдгаас боловсролын систем өөрөө хөгжлийн гол тушаа болчихоод байгаа нь Монголын бодит төрх. Нэг нам үнэмлэхүй олонхиор засагласан 2016-2020 онд Ж.Батсуурь, Г.Чулуунбаатар, Ц.Цогзолмаа, Ё.Баатарбилэг гэсэн дөрвөн сайдыг сольж, рекорд тогтоосон нь энгийн жишээ. 2020 онд томилсон Л.Цэдэвсүрэнг 2021 онд Л.Энх-Амгалангаар сольчихоод сууж буй нь өөрөө шинэчлэл гэхээсээ эмгэнэл. Томилгоо хийж сайдыг нь “өрдөг”, тэгээд огцруулж “нураадаг” лего тоглоом шиг ужгирсан тоглоомын системийг өөрийг нь халахад их сургуулийн багшаас Герман, АНУ-ын зочин судлаач хийж явсан Дэд профессор Ц.Мөнхцэцэг гишүүний зарчим хууль тогтоогчийн хувиар шаардлагатай.

Монголын парламентын сүүлийн 30 жилийн түүхэнд хилийн цэргийн болон ардын армийн командлагч, штабын даргын алба хашиж явсан эрхмүүдээс төрийн сайд, УИХ-ын гишүүн хийж асан генералууд цөөнгүй. Тэдгээрт дэслэгч генерал Ш.Жадамбаа, хошууч генерал Р.Гаваа, Д.Базарсад, бригадын генерал Х.Жекей нар багтана. Бүгдээрээ өөрийн цаг үедээ Батлан хамгаалахын сайд, УИХ-ын гишүүн, Байнгын хорооны даргаар ажиллаж байсан туршлагатай. Сүүлд Монгол Улсын иргэншлээс татгалзсан гэсэн үндэслэлээр Х.Жекейгийн генерал цолыг Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын зарлигаар хурааснаас бусдаар генералуудын буухиаг үргэлжлүүлж, УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон хүн нь Ц.Сэргэлэн.

“Байлдагчийн халаасанд генералын мөрдэс” гэдэг шиг амьдралынхаа 31 жилийг хилийн цэрэгтэй холбож, багаас нь дээшилсэн, хошууч генерал Ц.Сэргэлэн 2006 оноос Удирдах газарт дэд болон даргын албыг хашжээ. Үүнийхээ найман жилд нь Хилийн цэргийн командлагчаар ажилласан туршлагатай. Монгол Улсын хилийн зурвас, тэдгээрийн онцлог, тэр дундаа дэглэлт нэрийн дор яргалал бодитоор байдаг эсэхийг цээжээрээ мэдэх, хэлэх цорын ганц УИХ-ын гишүүн.

ТАВ…

Эдгээр таван гишүүнийг зориуд онцолж, тодотгоод байгааг одоо цухас өгүүлье. Найм дахь удаагийн парламент бүрэн эрхээ хэрэгжүүлээд яг 10 сарын нүүрийг үзэх гэж байна. Энэ хугацаанд Ерөнхий сайд нь сайн дураараа огцорч, түүнийг өөрчилснөөс өөрөөр эдийн засгийн сайнгүй үзүүлэлт, агшилтыг хэрхэн хохирол багатай даван туулахад ямар аргачлал хэрэгтэйг Х.Булгантуяа гадарлана. Хуулийн тэр дундаа шүүх байгууллагад хийсэн шинэтгэлийг гардан гүйцэтгэсэн ч Б.Энхбаяр гишүүнд амрах эрх, хойш суух шалтгаан үгүй. С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэргийг бүхэлд нь төрийн нууцаас гаргасан гэх асуудлыг олон нийтэд нээлттэй болгож, олон жилийн эргэлзээг тайлах хүлээлт нийгэмд бий. Хуулийг цэг, таслал бүрээр нь боловсруулж, батлах эрх нь Б.Энхбаярт, түүнийг хэрэгжүүлэх үүрэг нь парламентын гаднаас томилсон сайд Ц.Нямдоржид шилжсэн гэсэн үг. Банкны, боловсролын салбарт “амь бөх”-тэй, урт хугацааны бодлого, шинэчлэл хийх цаг үеийн зайлшгүй шаардлага ч үүсчихээд буй.

Гэтэл хэлж байгаа үг, хийж буй үйлдэл нь тэднийг төрөл арилжсан мэт харагдуулах болсоор удлаа. “Ковид-19”-тэй жилийн төсвийг хяналттай, хүртээмжтэй, хамгийн гол нь хэмнэлттэй байлгахад Засгийн газрыг шахаж, шаардаж, амыг нь байнга асууж байх ёстой Х.Булгантуяа МАН-ын “гал хамгаалагч”-ийн дүрээр чуулганы индрээс тодорч, Г.Амартүвшин, Ц.Мөнхцэцэг нарын гишүүн С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэргийг барьж, авч гарын үсэг цуглуулж улс төр хийх болов!.

Армид явсан хүүхдүүд амьд эргэж ирэхээ болив. Ц.Сэргэлэн генералын найман жил толгойд нь ажилласан хилийн цэрэгт сар хүрэхгүй хугацаанд нийгмийг цочирдуулсан хоёр ч хэрэг гарлаа. Дархан хилээ хамгаалж явсан хоёр байлдагч харуулын даргаа буудаж хөнөөгөөд ууланд бүгсэн асуудал намжаагүй байхад долоо хоногийн дараа халагдах байсан цэрэг амиа егүүтгэв. Энх цагийн Монголын хилийн зурваст буун дуу гарч, амиа хорлох болсон нь асуудал байгаагийн шинж атал тэр бүгдийг сайн мэдэх учиртай генерал Ц.Сэргэлэн таг дуугүй сууна.

Уг нь Х.Булгантуяа төсвийг, Б.Энхбаяр хуулийг, Г.Амартүвшин банкийг, Ц.Мөнхцэцэг боловсролыг, Ц.Сэргэлэн хилийн цэргийг хамгийн сайн мэднэ. Төрийн харалган бодлого, дэгс шийдвэр хаана очиж гацаа үүсгэдэг, удаж ужгирсаар хөгжлийн тушаа болдгийг гарын 10 хуруу шигээ гадарлах мэргэжилтнүүд. МАН-ынх гэсэн малгайтай болохоос намыг биш сонгогчдыг төлөөлж, төрд, хууль тогтоох дээд байгууллагад ажиллаж буй гэдгээ хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэх хүмүүс биш гэж үү?!. Гэтэл бүрэн эрхээ хэрэгжүүлснээс хойш жил хүрэхгүйн хугацаанд тэдний мэдлэг боловсрол, хуримтлуулсан туршлага нь сонгогчдын биш МАН-ын байр суурь болж буух нь олширсныг юу гэж ойлгох вэ? Нам нь нэр дэвшүүлсэн болохоос Төрд илгээсэн жинхэнэ эзэд нь сонгогчид гэдгийг мартах учиргүй. Тэд бол МАН-д биш Төрд үйлчлэх ёстой авторууд!

Хариулах


ШИНЭ МЭДЭЭ



Ангилал өөрчлөх бол дахин бүртгүүлнэ үү.

Дээш
Tweet