АМЬД ЕРТӨНЦ: Дэлхийн хамгийн өндөр хуурай газрын амьтны гайхалтай ертөнц

Анааш нь Африкийн саванна, өвслөг тал болон модлог бүсэд амьдардаг, дэлхийн хамгийн өндөр хуурай газрын амьтан юм. Нас бие гүйцсэн анааш таван метрээс давсан өндөртэй бөгөөд урт хүзүү, өвөрмөц толбо, маш хүчирхэг зүрхээрээ бусад амьтдаас ялгардаг.

Гэрэл зургийг REUTERS агентлагийн эрхтэйгээр нийтлэв.

Урт хүзүү нь яагаад хэрэгтэй вэ?

Анаашны хүзүү хэдий маш урт боловч хүнийхтэй адил долоон хүзүүний нугаламтай. Харин нэг нугалам нь ойролцоогоор 25 сантиметр хүртэл урт байдаг.

Урт хүзүү нь өндөр модны навч, залуу мөчир, цэцэг болон жимсэнд хүрч хооллоход гол давуу тал болдог. Ингэснээр газарт ойр ургамлаар хооллодог олон амьтантай шууд өрсөлдөхгүйгээр хоол хүнсээ олж чадна.

Мөн эр анаашнууд урт хүзүүгээ ашиглан хоорондоо хүч үздэг. Үүнийг “necking” гэж нэрлэдэг бөгөөд хоёр эр анааш толгой, хүзүүгээрээ бие биеэ цохиж, давамгай байдлаа тогтоохыг оролддог байна.

Зүрх нь 11 кг орчим жинтэй

Анаашны биеийн хамгийн гайхалтай зохицуулалтын нэг нь цусны эргэлтийн систем юм.

Түүний зүрх ойролцоогоор 11 кг жинтэй бөгөөд цусыг зүрхнээс тархи хүртэл хоёр метр орчим өндөрт шахах шаардлагатай болдог. Иймээс анааш хуурай газрын амьтдын дундаас маш өндөр цусны даралттай байдаг.

Гэхдээ анааш толгойгоо доошлуулж ус уух үед цус их хэмжээгээр тархи руу огцом шахагдах аюултай. Үүнийг зохицуулахын тулд хүзүүний хэсэгт rete mirabile буюу олон жижиг судаснаас бүрдсэн тусгай бүтэц байдаг. Энэ нь цусны даралтыг зохицуулахад тусалдаг.

Мөн хөлний арьс нь маш зузаан, чанга бүтэцтэй бөгөөд өндөр даралтын улмаас шингэн доод мөчдөд хэт их хуримтлагдахаас сэргийлдэг. Энэ механизм нь зарчмын хувьд хүний шахалтын оймстой төстэй.

50 орчим сантиметр урт хэлтэй

Анаашны хэл 45–50 сантиметр хүртэл урт бөгөөд хар хөхөвтөр өнгөтэй байдаг. Урт хэлээрээ өргөстэй хуайс зэрэг модны навчийг түүж идэхэд тохирсон.

Хэл нь хурц өргөснөөс хамгаалагдсан мэт бүтэцтэй бөгөөд анааш өдөрт олон цагийг хооллоход зарцуулдаг. Хэлний бараан өнгө нь нарны хурц тусгалаас хамгаалахад тусалдаг байж болзошгүй гэж үздэг.

Анааш хэрхэн унтдаг вэ?

Анааш бусад олон хөхтөн амьтантай харьцуулахад маш бага хугацаагаар унтдаг. Богино хугацаанд зогсоогоороо дугхийхээс гадна зарим үед хэвтэж унтдаг.

Ийм богино хугацааны нойр нь зэрлэг байгальд махчин амьтнаас сэрэмжлэхтэй холбоотой гэж үздэг.

Тугал нь төрөөд удалгүй босдог

Эм анаашны хээлтүүлгийн хугацаа ойролцоогоор 15 сар үргэлжилдэг. Тугал нь төрөхдөө аль хэдийн өндөр биетэй бөгөөд төрсний дараах богино хугацаанд хөл дээрээ босож, алхаж чаддаг.

Энэ нь зэрлэг байгальд амьд үлдэхэд чухал. Учир нь шинээр төрсөн тугал удаан хугацаагаар хөдөлгөөнгүй хэвтэх тусам махчин амьтанд өртөх эрсдэл нэмэгдэнэ.

Толбо бүр өөрийн гэсэн “хээтэй”

Анаашны бие дээрх толбоны хээ нь хүний хурууны хээтэй адил давтагдашгүй гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл хоёр анаашны толбоны хээ яг адил байх нь ховор.

Толбо нь зөвхөн таних тэмдэг биш. Мөн биеийн дулаан зохицуулалтад оролцдог цусны судасны сүлжээтэй холбоотой байдаг.

Одоо дөрвөн зүйлтэй гэж хүлээн зөвшөөрч байна

Сүүлийн үеийн генетик, морфологи болон газарзүйн судалгаанд үндэслэн Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо буюу IUCN 2025 онд анаашийг өмнөх шигээ нэг зүйл бус, дөрвөн тусдаа зүйл болгон албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн. Үүнд:

Умардын анааш – Northern giraffe

Масайн анааш – Masai giraffe

Торлог анааш – Reticulated giraffe

Өмнөдийн анааш – Southern giraffe

Энэ ангилал нь анаашийг хамгаалах ажилд чухал ач холбогдолтой бөгөөд тус бүрийн тоо толгой, тархалт, заналхийллийг тусад нь үнэлэх боломжийг нэмэгдүүлж байна.

Дэлхий дээр хэдэн анааш үлдсэн бэ?

Giraffe Conservation Foundation-ийн State of Giraffe 2025 тайланд Африк даяар нийтдээ ойролцоогоор 140,000 зэрлэг анааш үлдсэн гэж тооцоолжээ.

Тэдгээрээс:

Масайн анааш – 43,926

Умардын анааш – 7,037

Торлог анааш – 20,901

Өмнөдийн анааш – 68,837 гэж тооцоолсон байна.

Сонирхолтой нь, сүүлийн үеийн судалгаагаар гурван зүйл анаашны тоо толгой өсөх хандлага ажиглагдаж байгаа. Гэхдээ энэ нь зөвхөн бодит өсөлт бус, судалгаа, тооллогын арга сайжирсантай холбоотой тоон өөрчлөлтийг мөн багтааж байгааг судлаачид анхааруулдаг.

Анаашны гол заналхийлэл

Анаашны амьдрах орчин хүний үйл ажиллагааны улмаас багасаж, бутарч байна. Мөн хууль бус агнуур, уур амьсгалын өөрчлөлт, улс төрийн тогтворгүй байдал болон судалгааны мэдээлэл дутмаг байдал зэрэг нь хамгаалалтад хүндрэл учруулдаг.

Giraffe Conservation Foundation-ийн мэдээллээр анаашууд сүүлийн гурван зуун жилд түүхэн тархац нутгийнхаа бараг 90 хувийг алдсан бөгөөд зарим бүс нутагт тоо толгой нь 95 хүртэл хувиар буурсан байна.

Гэхдээ байгаль хамгааллын үр дүн гарч байгаа жишээ ч бий. Зарим улсад анаашийг өмнө нь устаж алга болсон нутагт нь буцаан нутагшуулж байгаа бөгөөд 300 гаруй анаашийг ийм байдлаар дахин нутагшуулсан байна.

Товчхон сонирхолтой баримтууд

Анааш бол дэлхийн хамгийн өндөр хуурай газрын амьтан.

Хүзүүндээ хүнтэй адил 7 нугаламтай.

Хэл нь 45–50 см орчим урт.

Зүрх нь ойролцоогоор 11 кг жинтэй.

Толбоны хээ нь анааш бүрт ялгаатай.

Эр анаашнууд хүзүүгээрээ хүч үздэг.

2025 оноос шинжлэх ухаанд 4 тусдаа анаашны зүйл албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн.

Африкт ойролцоогоор 140 мянган зэрлэг анааш үлдсэн гэж 2025 оны үнэлгээнд тооцжээ.