Тамхины хяналтын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэж эхлэх болсонтой холбогдуулж эмч, багш, эцэг эхийн төлөөллөөс мэдээлэл өгч байна. 

Дэлхийн хүн амд тулгамдаад байгаа эрүүл мэндийн хамгийн том асуудал бол тамхидалт юм. Тамхидан хүн 6 секунд тутамд нэг хүн, насанд хүрэгчдийн 10 хүний 1 нь, жилд 5 сая хүний үхэлд хүргэж байна. Тамхидалт нь 20-р зуунд 100 сая хүний үхэлд хүргэсэн бол 21-р зуунд 1 тэрбум хүний аминд хүрэх тооцоог гаргажээ. Жил бүр тамхидалтаас болж нас барж байгаа хүний тоо нэмэгдэж, 2030 он гэхэд 8 саяд хүрэх магадгүй байна. Дэлхийн 1 тэрбум тамхичдын 80 гаруй хувь нь дунд болон доогуур хөгжилтэй орнуудад амьдардаг.

Манай улсад тамхинаас үүдэлтэй өвчин эмгэг хүн амын өвчлөл, нас баралтын үндсэн шалтгаан болж, сүүлийн 10 жилд хорт хавдраар өвчлөх эмэгтэйчүүдийн нас баралт 2 дахин нэмэгдэж, нас барж байгаа 3 хүн тутмын 1 нь зүрх судасны өвчнөөс, 5 хүн тутмын нь 1 нь хорт хавдрын улмаас нас баржээ. Уушгины хорт хавдрын 90–95 хувь, уушгины архаг бөглөрөлтөт өвчний 80–85 хувь, зүрх судасны өвчний 25 хувь нь тамхины хэрэглээнээс шалтгаант нас баралтын 20–25 хувь нь тамхитай холбоотой. Монгол Улсад тамхины хэрэглээнээс шалтгаалсан 4,300 хүн жилд нас бардаг гэж судалгаагаар тогтоосон бөгөөд энэ нь нийт нас баралтын 17 хувийг бүрдүүлж байна. Тамхи татагчдын 50 хувь нь нас баралтаасаа өмнө нас барж байна. Хорт хавдрын үүсгэгч 6.7 хувь нь уушги, гуурсан хоолойн хавдар, 20.7%-ийг улаан хоолой, ходоодны хавдар эзэлдэг гэсэн судалгаа бий.

2024 оны байдлаар Монгол Улс дахь тамхины хэрэглээ нийт хүн амын 28.4 хувьд хүрсэн бөгөөд ДЭМБ-ын Номхон далайн баруун бүсийн хэмжээнд хамгийн өндөр үзүүлэлттэй орнуудын 7-д жагсаж байна.

Судалгаанаас үзэхэд, 2023 оны тамхидалтын тархалтыг 2019 онтой харьцуулахад 10 хувиар нэмэгдсэн, эмэгтэйчүүдийн тамхидалт 4 дахин нэмэгдсэн. Тамхи татах эхэлсэн насны дундаж нь 18.9, тамхи татах нас 3 насаар залуужсан байна. Цаг бусаар нас баралт, чадвар алдалтад хүргэж буй тэргүүлэх 20 эрсдэлт хүчин зүйлд тамхидалт 3 дугаарт орж байна.

Сүүлийн жилүүдэд манай улсад тамхи, ялангуяа шинэ төрлийн электрон болон халаадаг тамхины хэрэглээ өсч, түүний импорт нэмэгдэж байгаа бөгөөд хяналтгүй зарагдаж байна. Үр нөлөөний тухай эцсийн судалгаа гараагүй ч эдгээр төрлийн бүтээгдэхүүн уламжилттай тамхины хэрэглээнээс давж гарсан бөгөөд 13–17 насны дунд сургуулийн сурагчдын нэг нь электрон тамхи татаж байна гэсэн статистик үзүүлэлт байна.

Электрон тамхи нь донтуулдаг үйлчилгээтэй никотин, уушгинд ноцтой өөрчлөлт үүсгэдэг хром, никель, хар тугалга гэх мэт хүнд металлуд, хүнцэл, метанол, төрөл бүрийн формальдегид, ацетальдегид, ароматен зэрэг хортой бодисуудыг агуулдаг.

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын тайланд “Электрон тамхи нь тамхинаас гарах хэрэгсэл биш бөгөөд харин тамхи таталтыг шинэ хэлбэр буюу цахимжсан хэлбэрт оруулах хэрэгцээ шаардлагатай” гэж тусгаарлаж бөгөөд цахилгаан тамхи татах нь янгү тамхинаар хордлогчит түвшинд 7 дахин, хар тамхи хэнгэрэг магадлал 3 дахин нэмэгддэг гэсэн нотолгоонууд гарч байна. Тиймээс нийт хүн амын дунд цахилгаан тамхи болон тамхины хэрэглээг бууруулах, хорт эрсдэлээс иргэдийг хамгаалах болон тамхи эсрэг бодлогыг мансуурчуулах бодит орчны шаардлагуудын бууруулах суурь хамгаалалт болно гэсэн үг.

Гэрэл зургийг MPA.mn

Тамхины хяналтын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэж эхлэх болсонтой холбогдуулж эмч, багш, эцэг эхийн төлөөллөөс мэдээлэл өгч байна. 

Дэлхийн хүн амд тулгамдаад байгаа эрүүл мэндийн хамгийн том асуудал бол тамхидалт юм. Тамхидан хүн 6 секунд тутамд нэг хүн, насанд хүрэгчдийн 10 хүний 1 нь, жилд 5 сая хүний үхэлд хүргэж байна. Тамхидалт нь 20-р зуунд 100 сая хүний үхэлд хүргэсэн бол 21-р зуунд 1 тэрбум хүний аминд хүрэх тооцоог гаргажээ. Жил бүр тамхидалтаас болж нас барж байгаа хүний тоо нэмэгдэж, 2030 он гэхэд 8 саяд хүрэх магадгүй байна. Дэлхийн 1 тэрбум тамхичдын 80 гаруй хувь нь дунд болон доогуур хөгжилтэй орнуудад амьдардаг.

Манай улсад тамхинаас үүдэлтэй өвчин эмгэг хүн амын өвчлөл, нас баралтын үндсэн шалтгаан болж, сүүлийн 10 жилд хорт хавдраар өвчлөх эмэгтэйчүүдийн нас баралт 2 дахин нэмэгдэж, нас барж байгаа 3 хүн тутмын 1 нь зүрх судасны өвчнөөс, 5 хүн тутмын нь 1 нь хорт хавдрын улмаас нас баржээ. Уушгины хорт хавдрын 90–95 хувь, уушгины архаг бөглөрөлтөт өвчний 80–85 хувь, зүрх судасны өвчний 25 хувь нь тамхины хэрэглээнээс шалтгаант нас баралтын 20–25 хувь нь тамхитай холбоотой. Монгол Улсад тамхины хэрэглээнээс шалтгаалсан 4,300 хүн жилд нас бардаг гэж судалгаагаар тогтоосон бөгөөд энэ нь нийт нас баралтын 17 хувийг бүрдүүлж байна. Тамхи татагчдын 50 хувь нь нас баралтаасаа өмнө нас барж байна. Хорт хавдрын үүсгэгч 6.7 хувь нь уушги, гуурсан хоолойн хавдар, 20.7%-ийг улаан хоолой, ходоодны хавдар эзэлдэг гэсэн судалгаа бий.

2024 оны байдлаар Монгол Улс дахь тамхины хэрэглээ нийт хүн амын 28.4 хувьд хүрсэн бөгөөд ДЭМБ-ын Номхон далайн баруун бүсийн хэмжээнд хамгийн өндөр үзүүлэлттэй орнуудын 7-д жагсаж байна.

Судалгаанаас үзэхэд, 2023 оны тамхидалтын тархалтыг 2019 онтой харьцуулахад 10 хувиар нэмэгдсэн, эмэгтэйчүүдийн тамхидалт 4 дахин нэмэгдсэн. Тамхи татах эхэлсэн насны дундаж нь 18.9, тамхи татах нас 3 насаар залуужсан байна. Цаг бусаар нас баралт, чадвар алдалтад хүргэж буй тэргүүлэх 20 эрсдэлт хүчин зүйлд тамхидалт 3 дугаарт орж байна.

Сүүлийн жилүүдэд манай улсад тамхи, ялангуяа шинэ төрлийн электрон болон халаадаг тамхины хэрэглээ өсч, түүний импорт нэмэгдэж байгаа бөгөөд хяналтгүй зарагдаж байна. Үр нөлөөний тухай эцсийн судалгаа гараагүй ч эдгээр төрлийн бүтээгдэхүүн уламжилттай тамхины хэрэглээнээс давж гарсан бөгөөд 13–17 насны дунд сургуулийн сурагчдын нэг нь электрон тамхи татаж байна гэсэн статистик үзүүлэлт байна.

Электрон тамхи нь донтуулдаг үйлчилгээтэй никотин, уушгинд ноцтой өөрчлөлт үүсгэдэг хром, никель, хар тугалга гэх мэт хүнд металлуд, хүнцэл, метанол, төрөл бүрийн формальдегид, ацетальдегид, ароматен зэрэг хортой бодисуудыг агуулдаг.

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын тайланд “Электрон тамхи нь тамхинаас гарах хэрэгсэл биш бөгөөд харин тамхи таталтыг шинэ хэлбэр буюу цахимжсан хэлбэрт оруулах хэрэгцээ шаардлагатай” гэж тусгаарлаж бөгөөд цахилгаан тамхи татах нь янгү тамхинаар хордлогчит түвшинд 7 дахин, хар тамхи хэнгэрэг магадлал 3 дахин нэмэгддэг гэсэн нотолгоонууд гарч байна. Тиймээс нийт хүн амын дунд цахилгаан тамхи болон тамхины хэрэглээг бууруулах, хорт эрсдэлээс иргэдийг хамгаалах болон тамхи эсрэг бодлогыг мансуурчуулах бодит орчны шаардлагуудын бууруулах суурь хамгаалалт болно гэсэн үг.

Гэрэл зургийг MPA.mn

#live, #Тамхины хяналтын тухай хууль,

Санал болгох

Шинийн нэгний өдөр Түгжрэлийг бууруулах шуурхай ажлын хэсэг ажиллана

ФОТО: Төрийн дээд цол, одон, медаль гардах агшин

Хилийн боомтууд маргаашаас амарна